Zo hou je, al werkende, dat vakantiegevoel vast

We willen ons het liefst het hele jaar door zo gelukkig en vrij voelen als toen we op vakantie waren, dobberend op dat luchtbed, drankje op links, palmboom op rechts. Maar hoe hou je, al werkende, dat vakantiegevoel vast?

Huh? Ben je op vakantie?!’ appte haar beste vriendin op een licht jaloerse toon, toen Ilone (27) haar laatst een foto stuurde van haar werkdag: een casual monday, maar dan wel op het Scheveningse strand. Palmboom op links, mocktail op rechts, zonnetje op grote hoogte, voeten in het zand en – het moet gezegd – de handen op het toetsenbord. Want als Ilone érgens goed in is, dan is het vakantie opzoeken onder werktijd. ‘Die twee uitersten kunnen gewoon samengaan.’ Het is iets wat ze zichzelf voornam nadat ze een paar jaar geleden, na een tergend drukke werkmaand, totáál uitgeput in de trein naar Spanje zat voor een week Barcelona. ‘Ik had tijdens die treinreis genoeg tijd om te bedenken dat ik het nooit meer zo ver zou laten komen.’

Want het ging bij Ilone al jaren zo: werken tot ze erbij neerviel, neervallen op dat strand of in het hotelbed, en thuis meteen – bam – weer volle bak de drukte in. Ze besloot van de vijf dagen op de werkvloer er voortaan een (met goedkeuring van haar baas) thuis te werken. Ze wilde per week zelf ­bepalen welke dag dat zou zijn, en ook zelf kiezen waar dat ‘thuiswerken’ dan zou zijn.

Vorige week was het dus de Nederlandse kust, een week eerder in een café in een bos, de week dáárvoor een pipowagen op het Drentse platteland, waar Ilone meteen een weekendje weg aan vastplakte met haar vriendin. O, ook noemenswaardig: ze was een paar weken terug in Alkmaar, werkte daar een dag in een café, ontmoette een groep andere buitenhuiswerkers en ging ’s avonds spontaan met hen uiteten – hallo backpackervaring die we normaal alleen in Azië hebben. ‘Ik krijg weleens de opmerking van mensen dat ik ‘zo vaak op vakantie ben’, of ‘zo veel leuke dingen doe’. Maar ik werk niet minder, ik ontsnap alleen vaker aan de sleur van de dag. En ja, daar krijg ik een vakantiegevoel van.’

Dat vakantiegevoel is ‘een bijzondere euforie waarin we ons bevinden als we op vakantie zijn’, zegt Wim Gramsma. Hij werkte jarenlang in de reisbranche en schreef het boek Weg met je vakantiedip!, verwijzend naar de dip die bijna iedere homo sapien overvalt zodra die weer met beide benen op Schiphol/voor de voordeur/op de werkvloer staat. ‘Als we op vakantie zijn gebeurt er iets met de geluksstoffen in ons brein, met onze energie en met de manier waarop we naar dingen kijken,’ zegt hij. ‘We roepen dan weleens dat we een ander mens zijn. En dat klopt ook wel: we zien ineens iemand die in het normale leven een notaris is, strak in pak, joelend aan een parachute achter een speedboot hangen. Of we zien de altijd serieuze psycholoog helemaal opgaan in het maken van een kampvuur. ‘Veel mensen hoor je tijdens vakantie roepen: ‘Ik ga het helemaal anders doen als ik thuis ben!’ Omdat we dat fijne gevoel willen vasthouden.’

Relaxte thuiskomst
Er is een verschil met het gevoel vasthouden ná een vakantie, of, zoals Ilone het doet, dat gevoel out of the blue creëren, zonder dat daar een vakantie aan voorafging. Het is allebei mogelijk, stelt Gramsma. Om met het eerste te beginnen: die after-vakantie-dip, waar volgens Gramsma dertig procent van de Nederlanders veel last van heeft (lees: vermoeidheid, somberheid, minder eetlust) moet worden omgezet naar een relaxte thuiskomst. Zonder de was te hoeven doen (kan later) en de koelkast te moeten vullen (lange leve, de bezorgservice). Gramsma: ‘We besteden veel te veel tijd aan het op vakantie gaan, en te weinig aan het thuiskomen. Ik raad aan om vervelende to-do-dingen, zoals gemorrel met je ­telefoonprovider, al te fiksen vóór je vertrekt.’

En: neem de eerste dag na de vakantie vrij. Plan iets leuks, een dag weg, naar een pretpark, of een Netflix-dag lekker op de bank. ‘Zorg dat de overgang van het ‘niets moeten’ naar ‘weer alles moeten’, minder groot is.’ Onderzoekers aan de Universiteit van Wenen toonden twintig jaar geleden al aan dat het vakantie­gevoel langer aanhoudt als je op een donderdag of vrijdag begint met werken (bijna wééékend!). En in die dagen dat je al thuis bent, maar de autoreply ‘Ik ben op vakantie’ nog op volle toeren draait, kun je ook de geuren van je vakantie in huis halen: die lekkere after sun, die shampoo die je alleen onder de campingdouche gebruikte, of die muggenwerende citroenkaarsen. Amerikaans onderzoek toonde aan dat geur een beter déjà-vu-effect heeft dan beeld of geluid.

Luister naar dat stemmetje
Daarnaast kan het heel goed zijn om naar dat stemmetje te luisteren dat tegen je tettert terwijl je die zesde cocktail naar binnen lurkt aan de hotelbar. ‘Veel mensen bedenken op vakantie dingen die ze willen doen of laten zodra ze thuis zijn,’ zegt Gramsma. ‘Bijvoorbeeld: ik zou wel Spaans willen leren. Of: salsadansen. Meer wandelen. Net zo kunnen gitaarspelen als die hippiebuurman op de camping.’ Het is niet realistisch om álles na te leven wat die door palmboomsferen ingegeven stem zegt, maar: ‘Kies één ding en neem dat mee in het dagelijks leven.’ Dan zul je elke keer als je je gitaar pakt of je dansschoenen draagt, aan die vakantie terugdenken.

Bovendien mag je ervan uitgaan dat de dingen die je je op vakantie voorneemt, écht een kern van waarheid bevatten. ‘Op vakantie zijn mensen ontdaan van dagelijkse opsmuk en komen ze dichter bij zichzelf,’ zegt Arjan Vergeer, oprichter van het platform 365 Dagen Succesvol. ‘Dat komt omdat we de belangrijkste menselijke drijfveren nastreven als we op vakantie zijn.’ En als we naar die drijfveren kijken, komen we meteen bij de mogelijkheden om een vakantiegevoel te creëren zónder dat daar een vakantie aan voorafging. Vergeer: ‘De eerste is verbinding. We zijn op vakantie vaak met de mensen van wie we het meest houden: familie, vrienden, geliefden. En, sad maar waar: als je kijkt naar het lijstje met je tien liefste naasten, is die lijst vaak niet gelijk aan de tien mensen (lees: collega’s, bazen, werkrelaties) die je het vaakst ziet of spreekt. Conclusie: ‘Vakantiegevoel, of in elk geval een bepaalde mate van geluk, krijg je van de mensen van wie je houdt.’

Maar we leven helaas niet in een unicorn world, er moet nu eenmaal gewerkt worden – en dat kan niet met je nichtje van drie naast je of je liefhebbende partner die schilder is terwijl jij in de IT-wereld werkt. ‘Zorg er in elk geval voor dat je dagelijks bent omringd door mensen met wie je kunt lachen, bij wie je terechtkunt als er iets is, van wie je energie krijgt.’ En dat kan werktechnisch prima samengaan met hard werken, stelt Vergeer, want: ‘Een trektocht door de bergen, of kamperen, is óók vaak hard werken. Als het tegelijkertijd ook maar vermakelijk en belonend is.’

Goed, drijfveer #2: autonomie. Vrijheid. Het gevoel dat je geen deadlines hebt, niet in dat stijve pak naar werk hoeft, zelf bepaalt wanneer je opstaat/eet/doucht/slaapt/een zak chips opentrekt. Baas over eigen agenda, dus. Inherent aan op vakantie zijn, maar volgens Vergeer heel gemakkelijk te implementeren in Het Dagelijkse Leven. ‘We denken vaak dat we ons aan allerlei regels moeten houden, maar veel leggen we onszelf op. Wie zegt dat je wordt ontslagen als je een korte broek draagt naar je werk? Of als je een keer ‘nee, dat ga ik niet redden’ zegt tegen een collega die je een veel te strakke deadline in de schoenen schuift?’ En – om het maar even door te trekken naar je vrije tijd: waarom is het gek om op een zwoele zomeravond in dat meer te plensen, vlak bij je huis? Op dinsdagavond te kamperen in een weiland? Te mediteren op een bankje in het park?

‘Het vakantiegevoel bestaat uit een mix van opwinding, vrijheid, spanning – een totaal andere mix, dan we hebben in het dagelijks leven,’ zegt Gramsma. En dus is het belangrijk om die spanning en vrijheid op te zoeken – en dat kan ook op plekken op loop- of fietsafstand van je huis. Doe eens boodschappen bij die ene toko waar je nog nooit naar binnen bent geweest. Wandel over een blotevoetenpad. Hang een hangmat in je tuin, en beplant diezelfde tuin. En vergeet ook je woonkamer niet te trakteren op veel groen, want groen is goed. Water: idem. Zwemmen is vrijheid. Rij op een doordeweekse avond naar de zee of een lekker zwemwatertje. Huur voor een paar knaken een supboard. Volg een borstcrawlcursus in het plaatselijke zwembad. Hoe Gramsma het samenvat: ‘Zoek nieuwigheden op.’

Werkend reizen
Anna Willems (30) is daar, naar eigen zeggen, best goed in geworden. Eind januari zegde ze haar huurhuis in Amsterdam op en vertrok ze, met backpack en laptop. Niet voor een vakantie, nee: om werkend te reizen. Ze geeft online lezingen en cursussen over nieuwsgierigheid met haar bedrijf The Curious School, de ene keer vanaf een hotelkamer op een zonovergoten eiland, dan weer in een sky high hotel in een toffe stad. Ze wil mensen daarmee laten zien hoe goed en gezond het is om nieuwsgierig te zijn. ‘Ik verkoop als het ware wat ik zelf leef.’

Zo is ze nu een paar weken in Thailand. ‘Ik woon expres een maand lang op één plek, zodat ik geen onrust hoef te voelen van: ik moet ergens naartoe, ik wil dat en dat nog zien. Ik heb ook gewoon lange werkdagen, maar ik klap aan het einde van de dag mijn laptop niet dicht om op de bank te Netflixen, maar om de zonsondergang te bekijken. En in de weekenden en op vrije middagen ontmoet ik nieuwe mensen of ga ik er in m’n eentje op uit.’

Ja, maar jíj...
Anna geeft toe: ze heeft niet continu dat vakantiegevoel. Ook dáár is ze soms druk, ook dáár is het soms kaa-uu-tee-weer of is ze chagrijnig. Maar: ‘Vakantie is wel meer onderdeel van mijn leven.’ En dan zeggen mensen tegen haar: ja, maar jij hebt geen kantoorbaan/kind/koophuis. ‘Allemaal waar,’ zegt Anna, ‘maar je kunt ook weekendjes weg gaan om dat gevoel te creëren. Nederland heeft ook een zee. En je kunt ook na werktijd dat stuk natuur opzoeken waar je elke dag onderweg naar kantoor langsrijdt. Of spontaan eens uiteten gaan, in je eentje een dag weg, een sport doen die je nog nooit eerder hebt gedaan. Het gaat erom dat we leren om anders naar dingen te kijken, nieuwe dingen te zien, nieuwe mensen te ontmoeten, eigen regels te maken. Het kan al zoveel vrijheid geven door één dag zelf te mogen bepalen hoe laat je begint met werken.’

En wie wél weg wil, kan beter vaker kort weggaan dan één keer heel lang, stelt Gramsma. ‘Liever vier keer één week, dan één keer vier weken.’ Of, elke week een dag. Zonder daarvoor vrij te nemen. Zoals Ilone doet. Op haar kortetermijnplanning: aankomende vrijdag klapt ze haar laptop open om te werken op de camping bij haar beste vriendin, lang leve de hotspot van haar telefoon en de tent van haar vriendin waar ze die nacht in kan pitten. En: lang leve de vrije zaterdag die ná die vrijdag komt. De dag die volledig kan worden besteed aan: eat, swim, sun, repeat.

Dit artikel stond in &C's septembernummer van 2022.