'Mijn buik is te rond': waarom zijn we zó kritisch op ons uiterlijk?

Geen filter zo genadeloos als je eigen ogen. Maar waarom eigenlijk? En kan het ook anders? Karin Rus probeert een eerlijke blik in de spiegel te werpen.

Volle lippen, blonde krullen, lange benen. Vriendin Domin vind ik er fantastisch op staan, mezelf not so much. Ik zie iets scheve tanden, lijntjes in mijn nek en de pukkel op mijn wang. Naar een foto van mijzelf kijken blijft voor mij confronterend, want het beeld is altijd volstrekt anders dan in mijn hoofd. Vroeger kon ik me meerdere dagen lelijk voelen als ik weer eens onaantrekkelijk was vastgelegd. Inmiddels geloof ik voor het gemak dat ik er in werkelijkheid beter uitzie dan op de foto. Ik heb er zelfs een term voor bedacht: ik ben foto-a-geniek. Het werkt, ik voel me nu niet lelijk, ook al vind ik die vrouw daar op de foto allesbehalve mooi. En daarom stop ik foto’s – zoals deze Polaroid – niet meer meteen weg. Ik durf langer te kijken en er wat over te zeggen. Positief ook nog, al is dat wel over Domins aandeel in het geheel. Ik prijs haar uiterlijk en ze trekt een wenkbrauw op. ‘Kijk eens naar jouw blik en dan naar die van mij. Jij raakt me echt met je ogen, die van mij zie je nauwelijks.’ Opeens heb ik een volstrekt andere foto in mijn handen. Een beeld waarop ik mijn pluspunten zie in plaats van een waarop de imperfecties me aanstaren. Ik vertel haar wat ik zie, zij vertelt me wat zij ziet en dat voelt zo goed dat we besluiten dit vaker te doen. Realitycheck met direct effect.

Zonder spiegel geen zelfbeeld
Er is weinig zo subjectief als je blik op jezelf. We zien nooit wat anderen zien en eigenlijk ook nooit wat er echt te zien is. Het geheel raakt vertekend door waar we de focus leggen – en helaas is dat vaak op wat we minder mooi vinden. Psycholoog Liesbeth Woertman was jarenlang hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht en deed veel onderzoek naar schoonheidsidealen en zelfbeeld. In haar boek Psychologie van het uiterlijk zegt ze het treffend: zonder spiegel geen zelfbeeld. En dan bedoelt ze niet alleen het spiegeltje aan de wand, maar ook de spiegel die andere mensen vormen. Je weet hoe je eruitziet door een combinatie van naar jezelf kijken en door hoe andere mensen naar je kijken en op je reageren.
Je opvoeding, culturele ideeën over wat schoonheid is en beelden die we via alle media op ons afgevuurd krijgen, spelen ook een rol. Je zelfbeeld ontstaat al op heel jonge leeftijd en blijft zich ontwikkelen, je stuurt het voortdurend bij door wat er in je leven gebeurt. Met dat zelfbeeld is het bij veel vrouwen treurig gesteld. Uit internationaal onderzoek blijkt dat bijna de helft een negatieve kijk heeft op het eigen lichaam. Een studie aan de Australische Deakin University maakt wat we zien concreter: deelnemers overschatten systematisch de grootte van hun lichaam – ze denken dat hun taille, heupen en dijen breder zijn dan de daadwerkelijke omvang. Daarmee werd wetenschappelijk onderbouwd dat veel vrouwen zichzelf in hun eigen hoofd (inderdaad) dikker maken.
Sophia (31) weet daar alles van: ‘Als ik in de spiegel kijk, zie ik altijd als eerste mijn buik. Mijn figuur vind ik prima, maar die buik is te rond. Ik wil net zo’n platte buik als de vrouwen met wie ik drie keer in de week in de sportschool sta.’ Het frustreert haar enorm dat juist dat niet lukt: ‘Wat ik ook doe, dat bolletje blijft.’ Als ik naar Sophia kijk, zie ik een vrouw met een lijf om stikjaloers op te zijn. Die in haar ogen imperfecte buik had ik niet eens gezien als minder getraind. Ook omdat ik het juist zo mooi vrouwelijk vind, die subtiele ronding in het midden. Het geeft haar gespierde lichaam een stukje zachtheid dat het alleen maar mooier maakt. Als ze er niets over had gezegd, had ik gedacht dat die doorn in haar oog het gevolg was van een bepaald soort buikspieroefening waar ik geen weet van heb. En die ik ook wil leren.

Hoe je positiever naar jezelf leert kijken? Dat lees je in het hele verhaal in &C's nieuwste editie 'Ik zie, ik zie'.