'Help, ik ben geen oermoeder'

Het moederschap wordt nog weleens gepresenteerd als ultiem geluk. Maar wat als die roze wolk bij jou niet zo vanzelfsprekend is? Karin Rus weet precies hoe mom guilt voelt. 

Nu ik kinderen heb, kan ik me voorstellen dat er vrouwen zijn die geen moeder willen worden. Dat klinkt inderdaad nogal cru. Mensen verslikken zich weleens als ik het zeg. Zo’n opmerking schuurt. Het hoort niet. Als moeder moet je met volle teugen van je kinderen genieten en als dat onverhoopt even niet het geval is, toch op z’n minst ontzettend blij zijn dat je nageslacht hebt geproduceerd. Spijt van het moederschap? Not done. Al vanaf mijn kindertijd voelde ik een enorm verlangen om zwanger te zijn en moeder te worden. Ik zeg weleens dat er bij mij geen sprake was van een kinderwens, maar van een kindereis. Daar moeten mensen dan om lachen, maar het voelde voor mij echt zo onwrikbaar. Ik moest en zou moeder worden. Alleen bleek mijn beeld van het leven met een baby en daarna peuter, kleuter en zo verder, hopeloos romantisch. Natuurlijk wist ik dat het niet alleen maar geweldig zou zijn, maar dat het mijn oudste zoon ruim drie en mijn jongste meer dan vier jaar zou kosten om eindelijk eens een hele nacht door te slapen – daar had ik geen rekening mee gehouden. De impact van dat jarenlange slaapgebrek is bijna niet in woorden uit te drukken. Mijn tweede zoon is nu zes, ik ben net weer een beetje aanspreekbaar. Spijt heb ik niet, maar begrip voor vrouwen waarbij het moederschap niet zo fantastisch voelt wél. 

Tomeloos plezier

Er zijn van die vrouwen die ervoor gemaakt lijken. Die wegzweven op hun roze wolk en werkelijk elk aspect van hun nieuwe leven vol liefde en enthousiasme omarmen. Gelukzalig wandelen ze achter de kinderwagen, met tomeloos plezier gaan ze op in knutselmiddagen en wat hen betreft is er niets leukers dan nóg een speelafspraak. Broertjes of zusjes ook welkom? Natuurlijk, alleen maar gezellig! Omdat ik het zelf vaak maar knap lastig vond om met één kleuter en één baby de dag door te komen, kijk ik met een combinatie van afgrijzen en afgunst naar deze oermoeders. Mijn vriendin Sanne (41) werd ongeveer tegelijk met mij moeder en herkende mijn niet altijd zo positieve gevoelens: ‘Er zijn dagen geweest dat ik ’s morgens bij het opstaan al dacht: over twaalf uur leg ik ze weer op bed en kan ik eindelijk wat voor mezelf doen. Natuurlijk voelde ik me dan schuldig, welke moeder denkt nou zo? Nu ze wat ouder worden vind ik het trouwens wél leuk, maar de hele dag met twee van die kleintjes? Doodvermoeiend en doodsaai!’ 

Sanne en ik hebben regelmatig fluister-klagend met een afhaalkoffie in de speeltuin gezeten. Laat de andere moeders niet horen wat wij op dat moment van ons leven vonden... Onze samen vier kinderen zetten we in de zandbak, waarvan mijn jongste de inhoud steevast vol enthousiasme in zijn mond propte. Uiteraard werd ik daar dan door iemand op aangesproken, want hij zou erin stikken of ziek van worden of andere kinderen inspireren hetzelfde te doen. Mijn kleine spruit was alleen niet te stoppen. Om van de afkeurende blikken af te zijn, verplaatsten wij ons dan maar naar trampoline of glijbaan. Ik voelde me in die tijd vaak een falende moeder. Waarom sliepen mijn kinderen niet? Waarom zagen ze er altijd smoezeliger uit dan de kinderen van die geslaagde moeders? En waarom at mijn zoon zand? Dat laatste is overigens vast goed geweest voor zijn weerstand, want dit kind heeft een ijzeren gestel. Ik gun iedereen die net als ik stiekem zat te verlangen naar een paar uur zonder moederlijke verplichtingen, een vriendin als Sanne. Ik was niet de enige die worstelde – en dat maakte een wereld van verschil. 

Spijt

Bijna elke moeder heeft waarschijnlijk weleens een moment waarop ze zich in wanhoop afvraagt waar ze in hemelsnaam aan is begonnen. Een kind verandert elk aspect van je leven en daarnaast ook nog eens wie je zelf bent. Helemaal niet zo gek dus, dat je daar even aan moet wennen. Maar wat als het om een overheersend en blijvend gevoel gaat? In 2015 publiceerde socioloog Orna Donath het artikel Regretting Motherhood. Ze interviewde drieëntwintig vrouwen met – oh groot taboe – oprechte spijt van het moederschap. Niet omdat ze niet van hun kinderen houden, maar omdat de moederrol hen niet past. Als ze opnieuw konden kiezen, hadden ze geen kinderen gekregen. Donaths onderzoek werd later in boekvorm uitgegeven en groeide uit tot een belangrijk internationaal werk. Met behulp van de openhartige interviews laat ze zien hoe diep het taboe op spijt zit en hoe deze vrouwen moesten dealen met schuld, schaamte en maatschappelijke veroordeling. Ze stelt kritische vragen over keuzevrijheid, sociale druk en de hardnekkige overtuiging dat elke vrouw van nature moeder wil en zou moeten worden. 

Donath concludeert dat spijt van het moederschap niet de schuld is van de vrouw zelf, maar een gevolg van een samenleving die vrouwen nauwelijks de ruimte biedt om een ander pad te kiezen. Er zijn ook vrouwen die helemaal niet op die maatschappelijke rol zitten te wachten. Het verbaast me altijd als vrouwen zonder kinderen egoïstisch worden genoemd, want voor wie krijg je je kinderen dan? Echt niet voor iemand anders. Mensen die de mogelijkheid hebben hun tijd naar believen in te delen egoïstisch noemen, dat klinkt eigenlijk vooral een beetje jaloers. 

‘Bij twijfel doen’ is misschien sowieso niet het beste advies, maar al helemaal niet als het om het krijgen van kinderen gaat. Ze zijn er voor de rest van je leven, met hun eigen karakters en hun eigen wensen, verlangens en misschien zelfs ernstige ziektes. ‘Doe nou maar gewoon, er heeft nog nooit iemand spijt van gekregen,’ hoorde ik pas een vrouw met een piepkleine baby tegen een beduusd uitziende vriendin zeggen. Ik zat ernaast en zei niets. Dat vond ik lastig, want wat deze kersverse moeder zat te verkondigen was ronduit onwaar. Misschien had ik haar vriendin (met de overduidelijke paniek in haar ogen) geholpen door dat even te melden. Of misschien ook niet. Ik moet bij het schrijven van dit stuk in elk geval wel steeds aan haar denken.

De rest van je leven 

Er is helemaal niets mis met je als je direct na de bevalling niet automatisch in de perfecte moeder verandert. De een gaat dat nou eenmaal een stuk beter af dan de ander. Onhandig, overprikkeld, oververmoeid? Zelfs de vrouwen die eruitzien alsof ze altijd precies weten wat ze doen, kennen deze gevoelens. Esther (38) is moeder van een zoontje van drie en een meisjestweeling van acht maanden: ‘Mensen komen soms naar me toe om me te complimenteren met hoe goed ik alles onder controle heb. Je moest eens weten, denk ik dan.’ Ook bij Esther gaat het niet vanzelf. ‘Ik ben er heel handig in geworden om mijn drie kinderen in recordtempo te wassen, te verschonen, aan te kleden en te voeden. Meer functioneel dan leuk, maar het werkt. Dat is wat mensen zien.’ Sinds de tweeling er is voelt het moederschap voor haar vooral als overleven. ‘Er is maar weinig tijd om echt van ze te genieten of zelfs maar met ze te spelen. Er moet zo ontzettend veel gebeuren met drie kleine kinderen dat ik het grootste deel van de tijd met de logistiek bezig ben. Als ze ’s avonds alle drie slapen ben ik helemaal kapot en ligt mijn huis vol speelgoed, wasgoed en afwas. Mijn man helpt waar hij kan, maar draait onregelmatige diensten dus ik ben veel alleen met de kinderen.’ Ze is ontzettend blij met haar moederschap, waar een lang medisch traject aan voorafging, maar vindt het ook zwaar. ‘Het is ontzettend dubbel. Mijn gelukkigste momenten zijn met de kinderen, maar mijn wanhopigste momenten zijn dat ook. Het is alles: fantastisch en verschrikkelijk tegelijk.’

Mijn buurvrouw van om de hoek heeft een paar maanden geleden een baby gekregen – en is in de zevende hemel. Voor de geboorte was ze best een beetje bang dat ze haar leven een stuk minder leuk zou vinden met een klein kindje, maar in haar geval is niets minder waar. Een paar weken na de bevalling zat ze alweer in de kroeg, baby slapend in de wagen. ‘Het is zoveel leuker dan ik had gedacht!’ lees ik op haar Instagram. Ik vind het heerlijk om te zien hoe heerlijk ze het vindt. Het grote verschil tussen haar en mij? Ik verwachtte dat ik het moederschap geweldig zou vinden, zij was bang dat het zou tegenvallen. En haar baby slaapt wel, dat ook. 

Inmiddels weet ik dat het leven met kinderen, net als het leven in het algemeen, verschillende fasen kent. Tot mijn grote verrassing kwam mijn roze wolk een jaar geleden opeens aandrijven. Daar zat ik, met twee gezonde jongens die me constant aan het lachen maken, die goed slapen en die geen zand eten. Vriendjes lopen regelmatig bij ons binnen en ik vind het nog gezellig ook. De moeder in mij had geloof ik gewoon een beetje opstartproblemen.